Η δικαίωση του Google Books και το τέλος των πνευματικών δικαιωμάτων

Μετά από μια δεκαετή δικαστική διαμάχη, Ομοσπονδιακό Εφετείο των ΗΠΑ την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2015 απέρριψε την αγωγή του Συνδικάτου Συγγραφέων κατά του Google Books, υποστηρίζοντας ότι η μαζική ψηφιακή σάρωση βιβλίων χωρίς άδεια δεν παραβιάζει πνευματικά δικαιώματα.

Στο «διά ταύτα» της απόφασης διαβάζουμε:

Η μη εξουσιοδοτημένη ψηφιοποίηση από τη Google έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα, η δημιουργία λειτουργίας αναζήτησης και η προβολή αποσπασμάτων από τα έργα αυτά, δεν παραβιάζει τη θεμιτή χρήση.

Ο σκοπός της αντιγραφής δεν είναι μονοσήμαντος, η δημόσια επίδειξη του κειμένου είναι περιορισμένη, και η αποκάλυψη του κειμένου δεν συνιστά ένα υποκατάστατο προϊόν που θίγει την προστασία των πρωτοτύπων.

Η εμπορική φύση της Google και ο κερδοσκοπικός της χαρακτήρας δεν δικαιολογούν την άρνηση της θεμιτής χρήσης.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η εταιρεία έχει ψηφιοποιήσει πάνω από 20 εκατομμύρια τόμους βιβλίων, για τα περισσότερα από τα οποία ποτέ δεν ζήτησε άδεια από εκδότες και συγγραφείς.

Η διαμάχη για την πρωτοβουλία αυτήν της Google προ ετών πήρε διακρατικές διαστάσεις και τόσο η καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ όσο και ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας, Νικολά Σαρκοζύ, είχαν προβεί σε κατηγορηματικές δηλώσεις κατά του Google Books.

Το σκεπτικό της Google ήταν σχετικά απλό και η φιλοδοξία της κολοσσιαία:

Η δημοφιλής μηχανή αναζήτησης έχει πρόσβαση αποκλειστικά στην περιοχή του διαδικτύου, έναν ωκεανό πληροφοριών που όμως δεν αγγίζει ούτε στο ελάχιστο το σύνολο της ανθρώπινης γνώσης.

Το σύνολο της καταγεγραμμένης ανθρώπινης γνώσης βρίσκεται στο απρόσιτο για τους περισσότερους σύμπαν των βιβλίων, που όμως με ένα σκάνερ και εκατομμύρια εργατοώρες μπορεί να ψηφιοποιηθεί και να γίνει προσιτό στις οθόνες.

Το επιχειρηματικό μέγεθος της Google καθώς και η μονοπωλιακή πλέον κατοχή από μέρους της του ψηφιακού αυτού αρχείου, το οποίο αποκτήθηκε πολλές φορές έναντι μεγάλου αντιτίμου από μεγάλες βιβλιοθήκες, δημιούργησε σε πνευματικούς κύκλους παγκοσμίως την ανησυχία ότι η γνώση ιδιωτικοποιείται από ένα ψηφιακό μονοπώλιο.

Το βέβαιο είναι ότι το Google Books αναπαράγει την αποσπασματική αντίληψη της πραγματικότητας που καλλιεργεί συνολικά ο κόσμος του διαδικτύου.

Περαιτέρω, η λειτουργία του απλώς υπογραμμίζει την εδραιωμένη πλέον αντίθεση μεταξύ του παραδοσιακού ορισμού των πνευματικών δικαιωμάτων και της φύσης της νέας τεχνολογίας στο δυτικό κόσμο.

Έρχεται μήπως το τέλος του βιβλίου;

Ο Ουμπέτρο Έκο απαντά χωρίς περιστροφές:

Το βιβλίο είναι σαν το κουτάλι, το σφυρί, τον τροχό και το κοπίδι. Άπαξ και τα επινοήσαμε, δεν μπορούμε να τα κάνουμε καλύτερα. Δεν μπορούμε να φτιάξουμε ένα κουτάλι που θα είναι καλύτερο από το κουτάλι.

Από το Jean-Claude Carriere & Umberto Eco, Μην ελπίζετε να απαλλαγείτε από τα βιβλία, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη

Γιώργος Λαουτάρης