Κατανοώντας τον τρόμο και το κράτος

Αποστροφή και άρνηση χαρακτηρίζουν τη στάση του δυτικού κόσμου απέναντι στο τρομοκρατικό φαινόμενο, αμέσως μετά τη συγκίνηση και τον αποτροπιασμό.

Η τελευταία τρομοκρατική επίθεση στη Νίκαια της Γαλλίας, στις 14 Ιουλίου 2016, έκανε εκ νέου επίκαιρο το σχολιασμό του Αλέν Μπαντιού για την προηγούμενη πολύ πρόσφατη ανάλογη ενέργεια που συγκλόνισε τη Γαλλία, τα γεγονότα στο Παρίσι στις 13 Νοεμβρίου 2015. 

Το σύντομο βιβλίο του Γάλλου διανοητή, με τίτλο Το κακό έρχεται από πιο μακριά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, αποτελεί μια ελαφρά επεξεργασμένη εκδοχή μιας δημόσιας ομιλίας που εκφώνησε ο Μπαντιού δέκα μόλις ημέρες μετά τα γεγονότα του Νοεμβρίου.

Με μια σπάνια διαύγεια αλλά και λιτότητα, ο συγγραφέας φωτίζει τις ρίζες του ισλαμικού φονταλισμού και παράλληλα σχολιάζει τη στάση του «μέσου Ευρωπαίου» απέναντι στο φαινόμενο των τυφλών αυτοκτονικών επιθέσεων.

«Να σκεφτούμε όσα συνέβησαν και μάλιστα με την αρχή καμία ανθρώπινη πράξη δεν είναι ακατανόητη» καλεί ο Αλαίν Μπαντιού τους αναγνώστες του.

Ο Γάλλος φιλόσοφος αναλύει τρεις υποκειμενικότητες, τις τρεις κατά τη γνώμη του θεμελιώδεις ψυχικές καταστάσεις στο σύγχρονο κόσμο που καθορίζουν τις ανάλογες αντιδράσεις των φορέων τους.

Μιλά για τη δυτική υποκειμενικότητα, ή αλλιώς για τις πεποιθήσεις της μεσαίας τάξης της Δύσης, ενός 40% του παγκόσμιου πληθυσμού που απολαμβάνει το 14% του παγκόσμιου πλούτου. Η κατάσταση αυτή είναι που συχνά αποκαλείται «οι αξίες μας», όπως σχολιάζει.

Αναλύει την υποκειμενικότητα της άλλης πλευράς, που την ονομάζει «επιθυμία για τη Δύση«. Εννοεί την τάση των απόκληρων του σύγχρονου κόσμου, που επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτό που εκθειάζεται ως δυτικός τρόπος ζωής.

Και καταλήγει στην άλλη όψη της επιθυμίας για τη Δύση που είναι η επιθυμία για εκδίκηση και καταστροφή. Ο Αλαίν Μπαντιού χαρακτηρίζει την τάση αυτή «σύγχρονο φασισμό» και μηδενιστική βία.

Αναφέρει συγκεκριμένα:

Οι σημερινοί δολοφόνοι είναι κατά κάποιον τρόπο χαρακτηριστικά δείγματα μιας ματαιωμένης «επιθυμίας για τη Δύση» … Πιστεύουν πως τους κινεί το αντιδυτικό τους πάθος, αλλά η δράση τους δεν είναι παρά ένα ακόμη σύμπτωμα του μηδενιστικού κενού που γεννά ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός, της αδυναμίας του να συμπεριλάβει όλους τους κατοίκους του πλανήτη στον κόσμο που επιδιώκει να διαμορφώσει.

Ο συγγραφέας αδρά σκιαγραφεί στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου την ανάγκη να διαμορφωθεί μια τέταρτη υποκειμενικότητα, μια εναλλακτική πολιτική.

Κατά τον Μπαντιού, αυτή θα βασίζεται σε μια νέα συμμαχία της μεσαίας τάξης με το «νέου τύπου προλεταριάτο», τους απόκληρους.

Γιώργος Λαουτάρης